چطور تنشها را مدیریت کنیم تا به کودکان آسیب نرسد؟
مقدمه
در دنیای امروز، بسیاری از خانوادهها با چالشهایی مثل مشکلات اقتصادی، اختلافات زناشویی، بیماری، اعتیاد یا حتی فشارهای شغلی روبهرو هستند. این عوامل میتوانند فضای خانه را پرتنش کنند. در چنین شرایطی، تربیت فرزند به مسئلهای چالشبرانگیز تبدیل میشود. اما سؤال اصلی این است: آیا میتوان در دل تنش، فرزند سالمی پرورش داد؟ پاسخ، بله است – به شرط آگاهی، مهارت و گاهی کمک حرفهای.
خانواده پرتنش یعنی چه؟
خانوادهای که در آن تنشهای مکرر، بحثهای بیپایان، احساس ناامنی، تهدید عاطفی یا سکوتهای سنگین وجود دارد، یک خانواده پرتنش محسوب میشود. این تنشها میتوانند موقعیتی باشند (مثلاً بیکاری یکی از والدین، بیماری ناگهانی، مهاجرت) یا مزمن (مثل اختلافهای زناشویی طولانیمدت، اعتیاد، خشونت خانگی).
تأثیر خانواده پرتنش بر کودک
👧🏻👦🏻 تأثیرات روانی:
- احساس دائمی اضطراب، نگرانی از آینده
- کاهش عزتنفس و احساس ناامنی
- افسردگی یا پرخاشگری پنهان
📚 تأثیرات رفتاری و تحصیلی:
- افت تحصیلی
- مشکلات تمرکز و یادگیری
- تقلید از رفتارهای ناسالم والدین
🔍 مثال واقعی از مرکز آتیه:
در یکی از جلسات مرکز مشاوره آتیه، مادر یک کودک ۹ ساله مراجعه کرده بود که فرزندش دچار شبادراری و افت شدید تحصیلی شده بود. در بررسیهای روانشناسی مشخص شد که کودک در خانه شاهد دعواهای مکرر والدین و بیثباتی عاطفی بوده است. با شروع جلسات مشاوره خانواده و آموزش مهارتهای گفتوگو، شرایط بهتدریج بهبود یافت و کودک توانست عملکرد تحصیلیاش را بازیابد.
خطاهای رایج والدین در شرایط پرتنش
-
خالی کردن تنش روی کودک:
والدینی که پس از بحث با همسر، با صدای بلند سر کودک فریاد میزنند یا او را تنبیه میکنند. -
استفاده از کودک به عنوان همدل یا قاضی:
صحبت از مشکلات زناشویی با کودک یا درخواست قضاوت بین پدر و مادر، بار عاطفی بزرگی به کودک تحمیل میکند. -
دوگانگی در تربیت:
یکی از والدین مهربان و دیگری سختگیر، کودک را دچار سردرگمی و اضطراب میکند.
چطور در فضای پرتنش فرزند سالمی تربیت کنیم؟
- مرزبندی بین نقش همسر و والد:
در جلسات مشاوره آتیه بارها تأکید میکنیم که مشکلات زناشویی نباید وارد رابطه والد-فرزندی شود. اگرچه حل تنشها ضروری است، اما کودک نباید قربانی آن شود. - ایجاد “جزیرههای امن” عاطفی:
حتی در دل پرتنشترین روزها، چند دقیقه وقت اختصاصی، نوازش، بازی یا قصهگویی میتواند احساس امنیت عاطفی کودک را بازیابی کند. - آموزش مهارتهای حل مسئله به کودک:
کودکی که یاد میگیرد بدون فریاد زدن، احساساتش را بیان کند، در آینده توانایی مدیریت تنشها را خواهد داشت. - مراقبت از سلامت روان والدین:
فرزندی که مادر یا پدری آرام، آگاه و با مهارت را میبیند، در درازمدت سالمتر رشد خواهد کرد. مراجعه والدین به جلسات مشاوره فردی یا زوجدرمانی نه نشانه ضعف، بلکه نشانه مسئولیتپذیری است.
نقش مشاور خانواده در مدیریت تنش و تربیت کودک
مرکز مشاوره آتیه تجربهی گستردهای در مداخله در خانوادههای پرتنش دارد. مراجعینی که به دلایل مختلفی درگیر تعارضات شدید خانوادگی بودند، با کمک جلسات منظم:
- الگوهای ارتباطی مخرب را شناسایی کردند
- مهارتهای گفتوگوی بدون تنش را آموختند
- و مهمتر از همه، توانستند فضای امنتری برای رشد کودک خود فراهم کنند
جمعبندی: کودک مسئول تنشهای خانواده نیست
هیچ کودکی نباید زیر بار فریادها، قهرها یا بیثباتی عاطفی رشد کند. حتی اگر شرایط زندگی تغییر نمیکند، واکنش والدین میتواند همهچیز را تغییر دهد.
اگر احساس میکنید تنشهای خانوادگی روی فرزندتان تأثیر گذاشته یا نمیدانید چطور از او حمایت کنید، متخصصان مرکز آتیه در کنارتان هستند.
👩🏻⚕️ ما در مرکز مشاوره آتیه کرمان آمادهایم تا با تجربه روانشناسان کودک، خانواده و زوجدرمان، به شما در ساختن آیندهای امن برای فرزندتان کمک کنیم.