راهنمای جامع والدین برای مدیریت بیشفعالی کودکان
بیشفعالی یا اختلال نقص توجه/بیشفعالی (ADHD) یکی از شایعترین مشکلات رفتاری–رشدی در کودکان است که اگر بهدرستی شناخته و مدیریت نشود، میتواند بر روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و عزتنفس کودک تأثیر منفی بگذارد.
بسیاری از والدین نمیدانند چطور باید با کودک بیشفعال برخورد کنند و گاهی ناخواسته با تنبیه، سرزنش یا مقایسه، شرایط را سختتر میکنند.
در این مقاله، متخصصان مرکز مشاوره آتیه کرمان بهصورت کاربردی و قدمبهقدم توضیح میدهند که برخورد صحیح با کودک بیشفعال چگونه است و والدین چه نقش مهمی در بهبود شرایط کودک دارند.
بیشفعالی کودک چیست و چه نشانههایی دارد؟
کودک بیشفعال فقط «شیطان» یا «بازیگوش» نیست. بیشفعالی یک اختلال عصبی–رشدی است که معمولاً با سه نشانه اصلی شناخته میشود:
- تحرک بیش از حد (جنبوجوش مداوم، ناتوانی در نشستن)
- نقص توجه (عدم تمرکز، حواسپرتی شدید)
- تکانشگری (عجول بودن، انجام کار بدون فکر)
بر اساس تجربه متخصصان مرکز مشاوره آتیه کرمان، بسیاری از والدین زمانی متوجه مشکل میشوند که کودک در مدرسه دچار افت تحصیلی، بینظمی یا مشکل رفتاری میشود.
چرا نحوه برخورد با کودک بیشفعال اهمیت دارد؟
نحوه برخورد والدین میتواند:
- علائم بیشفعالی را کاهش دهد یا تشدید کند
- عزتنفس کودک را تقویت یا تخریب کند
- آینده تحصیلی و اجتماعی کودک را بهبود یا آسیبپذیر کند
کودک بیشفعال بیش از هر چیز به درک، صبر و راهنمایی درست نیاز دارد، نه تنبیه و برچسبزدن.
۱. کودک را همانطور که هست بپذیرید
اولین و مهمترین قدم این است که بپذیرید بیشفعالی تقصیر کودک یا والدین نیست.
کودک شما عمداً بیقرار یا حواسپرت نیست؛ مغز او متفاوت عمل میکند.
پذیرش، پایهی آرامش والدین و کودک است. سرزنش مداوم فقط اضطراب و لجبازی را افزایش میدهد.
متخصصان مرکز مشاوره آتیه کرمان تأکید میکنند که پذیرش، نقطه شروع هر درمان موفق است.
۲. قوانین ساده، واضح و ثابت تعیین کنید
کودکان بیشفعال با قوانین پیچیده دچار سردرگمی میشوند.
- قوانین کوتاه و واضح باشند
- همیشه یکسان اجرا شوند
- تعداد قوانین محدود باشد
مثال:
❌ رفتارت باید بهتر بشه
✅ قبل از حرف زدن دستت رو بالا ببر
۳. بهجای تنبیه، از تشویق هدفمند استفاده کنید
تشویق برای کودک بیشفعال بسیار مؤثرتر از تنبیه است.
- تشویق باید فوری باشد
- دقیق باشد (برای چه کاری تشویق میشود)
- واقعی و قابل اجرا باشد
در مرکز مشاوره آتیه کرمان، آموزش سیستم پاداشدهی صحیح به والدین یکی از بخشهای اصلی درمان است.
۴. برنامه روزانه منظم ایجاد کنید
کودک بیشفعال در محیط قابل پیشبینی، آرامتر است.
- ساعت خواب و بیداری مشخص
- زمان مشخص برای تکلیف، بازی و استراحت
- کاهش تغییرات ناگهانی
۵. وظایف را به بخشهای کوچک تقسیم کنید
بهجای درخواستهای کلی، کارها را مرحلهبهمرحله بیان کنید تا کودک دچار فشار و ناامیدی نشود.
۶. تخلیه انرژی را جدی بگیرید
کودکان بیشفعال به تحرک نیاز دارند، نه محدودیت افراطی.
- ورزش منظم
- بازیهای حرکتی
- پیادهروی یا شنا
۷. ارتباط مؤثر و آرام با کودک برقرار کنید
- تماس چشمی هنگام صحبت
- جملات کوتاه و آرام
- پرهیز از فریاد و تهدید
۸. از مقایسه کودک با دیگران پرهیز کنید
مقایسه باعث کاهش عزتنفس کودک و تشدید مشکلات رفتاری میشود.
۹. همکاری با مدرسه را فراموش نکنید
هماهنگی والدین با معلم و مشاور مدرسه نقش مهمی در بهبود شرایط کودک دارد.
۱۰. از مشاور و روانشناس کمک بگیرید
در مواردی که علائم شدید یا فرساینده هستند، مراجعه به متخصص ضروری است.
در مرکز مشاوره آتیه کرمان، ارزیابی تخصصی کودک، آموزش والدین و درمانهای رفتاری توسط مشاوران مجرب انجام میشود.
جمعبندی
برخورد درست با کودک بیشفعال نیازمند آگاهی، صبر، ثبات و دریافت کمک تخصصی است.
کودک بیشفعال با حمایت صحیح میتواند آیندهای موفق و سالم داشته باشد.
اگر در برخورد با کودک بیشفعال خود دچار چالش هستید، مرکز مشاوره آتیه کرمان میتواند همراه مطمئن شما در این مسیر باشد.
