چگونه الگوهای ذهنی دوران کودکی، روابط و تصمیمهای امروز ما را شکل میدهند؟
بسیاری از بزرگسالان بارها از خود میپرسند چرا در روابط عاطفی، شغلی یا خانوادگی بارها با مشکلات مشابه روبهرو میشوند، چرا تصمیمهایی میگیرند که به ضررشان تمام میشود یا چرا احساسات منفی خاصی مدام در آنها تکرار میشود.
پاسخ بسیاری از این الگوهای تکرارشونده را میتوان در طرحوارهها پیدا کرد.
در این مقاله، متخصصان مرکز مشاوره آتیه کرمان بهصورت علمی و کاربردی توضیح میدهند که طرحوارهها چیستند و چگونه زندگی بزرگسالی ما را تحت تأثیر قرار میدهند.
طرحواره چیست؟
طرحوارهها الگوهای عمیق ذهنی و هیجانی هستند که معمولاً در کودکی یا نوجوانی شکل میگیرند و بهصورت ناخودآگاه بر احساسات، افکار، رفتارها و روابط ما در بزرگسالی اثر میگذارند.
طرحوارهها میتوانند نتیجه تجربههای اولیه زندگی مانند نحوه رفتار والدین، احساس امنیت یا طردشدگی، محبت یا بیتوجهی و تجربههای آسیبزا باشند.
چرا طرحوارهها در بزرگسالی فعال میشوند؟
هرچند طرحوارهها در کودکی شکل میگیرند، اما در بزرگسالی و در موقعیتهای خاص فعال میشوند؛ مانند روابط عاطفی نزدیک، ازدواج، محیط کار، تجربه شکست یا طرد شدن و موقعیتهای استرسزا.
در این شرایط، فرد بدون آگاهی واکنشهایی نشان میدهد که بیشتر ریشه در گذشته دارد تا واقعیت اکنون.
مهمترین طرحوارههای رایج در بزرگسالان
۱. طرحواره رهاشدگی
- ترس دائمی از ترک شدن
- وابستگی شدید به رابطه
- اضطراب جدایی بالا
۲. طرحواره بیاعتمادی / بدرفتاری
- سخت اعتماد کردن به دیگران
- انتظار خیانت یا سوءاستفاده
- حالت دفاعی مداوم در روابط
۳. طرحواره نقص و شرم
- احساس «به اندازه کافی خوب نبودن»
- شرم از خود واقعی
- حساسیت زیاد به قضاوت دیگران
۴. طرحواره اطاعت
- سرکوب نیازهای شخصی
- ناتوانی در گفتن «نه»
- فداکاری افراطی برای حفظ رابطه
۵. طرحواره معیارهای سختگیرانه
- انتظارهای بالا از خود
- رضایت پایین و خودانتقادی شدید
- فرسودگی و اضطراب مزمن
تأثیر طرحوارهها بر زندگی بزرگسال
در روابط عاطفی
- انتخاب شریکهای ناسالم
- تکرار الگوهای شکست یا تعارض
- وابستگی یا اجتناب افراطی
در زندگی شغلی
- ترس از موفقیت یا شکست
- کمالگرایی افراطی
- نارضایتی شغلی مداوم
در سلامت روان
- اضطراب
- افسردگی
- احساس پوچی
- عزتنفس پایین
سبکهای مقابلهای ناسالم با طرحوارهها
افراد معمولاً بهصورت ناخودآگاه یکی از این سبکها را انتخاب میکنند:
- تسلیم: پذیرش طرحواره بهعنوان حقیقت
- اجتناب: فرار از موقعیتهای فعالکننده طرحواره
- جبران افراطی: رفتار کاملاً مخالف طرحواره برای پوشاندن آن
هر سه سبک میتوانند مشکلات را تشدید کنند و باعث تکرار چرخههای ناسالم شوند.
آیا میتوان طرحوارهها را تغییر داد؟
خبر خوب این است که بله. با آگاهی و درمان تخصصی میتوان اثر طرحوارهها را کاهش داد و الگوهای سالمتری ایجاد کرد.
یکی از مؤثرترین روشها طرحوارهدرمانی است که به فرد کمک میکند طرحوارههای فعال خود را بشناسد، ریشه آنها را درک کند و واکنشهای سالمتری جایگزین کند.
نقش مشاوره و طرحوارهدرمانی
در مرکز مشاوره آتیه کرمان، طرحوارهدرمانی توسط مشاوران آموزشدیده انجام میشود و به مراجعان کمک میکند الگوهای تکراری زندگی خود را بشناسند، روابط سالمتری بسازند، تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند و سلامت روان خود را بهبود دهند.
جمعبندی
طرحوارهها بخش نادیدنی اما بسیار تأثیرگذار زندگی بزرگسالی ما هستند. شناخت و درمان آنها میتواند مسیر زندگی، روابط و احساسات ما را بهطور اساسی تغییر دهد.
اگر احساس میکنید در چرخهای تکراری از مشکلات قرار گرفتهاید، مرکز مشاوره آتیه کرمان میتواند همراه تخصصی شما در مسیر خودشناسی و درمان باشد.
